Niepokalana
Instytut Niepokalanej Matki Kościoła

Życie konsekrowane w świecie
instytuty świeckie; dziewice konsekrowane; wdowy konsekrowane

ŻYCIE KONSEKROWANE W ŚWIECIE.

Oprócz form życia zakonnego, kontemplacyjnego czy też apostolskiego oraz Stowarzyszeń Życia Apostolskiego istnieją w Kościele inne formy życia konsekrowanego, których członkowie pozostają w świecie. Należą do nich:

- Instytuty świeckie (KPK 710-730 i KKKW 563-569)

– Stan dziewic konsekrowanych (KPK 604)

– Pustelnicy i pustelnice (KPK 603)

– Wdowy i wdowcy konsekrowani, o których przypomniał Papież Jan Paweł II w adhortacji apostolskiej Vita consacrata (pkt. 7).

Trochę historii

W Kościele pierwszych gmin chrześcijańskich dziewictwo i wstrzemięźliwość seksualna podjęte ze względu na Królestwo Boże (por. Mt 19,10-12) cieszyły się dużym szacunkiem. Dotyczyło to zarówno mężczyzn (asceci i pustelnicy) oraz kobiet (dziewice, a także wdowy). Szczególnym jednak zainteresowaniem Ojców Kościoła cieszyły się dziewice oddane Bogu. Przypisywano im symboliczne i teologiczne znaczenie. Dziewica, „należąca całkowicie do Chrystusa i przez niego konsekrowana uwidacznia najpełniej naturę Kościoła jako Oblubienicy. I nie tylko Kościoła pielgrzymującego. W takiej duszy jest już obecny stan Kościoła eschatologicznego”[1]. Ślub dziewictwa był potwierdzony w specjalnym obrzędzie liturgicznym podczas którego następował akt konsekracji. Od tego momentu, kobieta jako virgo Christi podlegała bezpośrednio biskupowi i pozostawała pod opieką Kościoła. Centralnym i najbardziej istotnym momentem tego obrzędu był akt nałożenia przez biskupa welonu, który to – na wzór rytuału małżeńskiego – był znakiem zaślubienia Chrystusowi. Pierwotnie dziewice zamieszkiwały w domu rodzinnym, pod opieką rodziców i braci, bądź jeśli posiadały własny majątek – zarządzały nim samodzielnie. Te, które nie miały takiej możliwości najczęściej zamieszkiwały w domach zamożniejszych niewiast. Ich życie polegało na modlitwie i poście za Kościół. Miały za zadanie wieść życie ascetyczne, w pewnym odosobnieniu. Z czasem, dla zachowania życia w dziewictwie, pojawiła się tendencja by dziewice konsekrowane żyły w klauzurze zakonnej. Ostatecznie dokonało się to w X wieku, gdy praktyka konsekrowania dziewic, które nie były mniszkami, ostatecznie zamarła. „Konsekracja nadawała dziewicom specjalny status osób sakralnych w Kościele, analogiczny tylko do mężczyzn posiadających świecenia kapłańskie, a niedostępny dla wdów czy męskich ascetów. Jej zaniknięcie, sprowadziło dziewice ofiarowujące swe dziewictwo Bogu w świecie do poziomu innych pobożnych kobiet praktykujących życie ascetyczne, a mniszki do żeńskiej gałęzi mnichów”[2]. W Kościele pierwszych wieków oprócz dziewic istniały jeszcze 2 grupy kobiet oddane Bogu, były to wdowy i diakonise. „Wg Didaskalia, wdowy razem z sierotami, biednymi i cudzoziemcami były przedmiotem szczególnej troski biskupa”[3]. Dotyczyło to przede wszystkim tych wdów, które zostały wpisane na listę wdów i które tworzyły „stan wdów”. Należały do nich te wdowy, które miały przynajmniej 50 lat (młodszym było zalecane ponowne wyjście za mąż), były zamężne tylko raz, akceptowały swój stan wdowieństwa, posiadały odpowiednie cnoty moralne, winny być łagodne, powściągliwe w mowie, posłuszne biskupom i diakonom oraz ubogie. Były one porównywane do „ołtarza bożego”, gdyż otrzymywały dar z dziesięcin od ludu, tak jak ołtarz, a ich modlitwa oddawała cześć Bogu[4]. Wdowy, w związku z tym, że były już zamężne i otrzymały welon, nie były konsekrowane w specjalnym obrzędzie tak jak dziewice. Znakiem przynależności do stanu wdów było specjalne błogosławieństwo i wpis na listę wdów. Do zadań wdów należała modlitwa oraz pokuta w intencji Kościoła, a szczególnie modlitwa za chorych (razem z nakładaniem na nich rąk). Z czasem, tak jak w przypadku dziewic, ascetów stan wdów jako odrębny stan w Kościele przestał istnieć – część kobiet pragnących poświęcić swoje życie we wdowieństwie Bogu, wstępowała do istniejących zakonów, część pozostawała w świecie jako pobożne niewiasty.

Ostatecznie więc od X wieku życie konsekrowane, zarówno kobiet jak i mężczyzn było utożsamiane z życiem monastycznym. Kolejne próby podejmowania życia konsekrowanego w świecie to przełom XV i XVI w i takie postacie jak m.in. św. Aniela Merici (założyła stowarzyszenie panien (Stowarzyszenie Św. Urszuli), które pozostając przy rodzinach poświęciły się opuszczonej młodzieży, jednak po śmierci św. Anieli zostały skierowane do formy konwentualnej), św. Luisa de Marillac (współzałożycielka zgromadzenia sióstr miłosierdzia, których zadaniem była pielęgnacja chorych w domach) i Mary Ward (założycielka Dam Angielskich, których zadaniem było tworzenie szkół dla kobiet. Jednakże w tym okresie historycznym nie było to możliwe). Nie doprowadziło to do życia konsekrowanego pośrodku świata, gdyż te dwa pojęcia były przez kolejne jeszcze wieki przeciwstawne sobie, ale otwarte zostały drzwi do zaangażowania apostolskiego nie tylko mężczyzn, ale i kobiet żyjących w zakonach.

Kolejnym punktem zwrotnym była rewolucja francuska i rozwój przemysłowy w Europie. Uwarunkowania polityczne i społeczne doprowadziły do powstawania w XIX w. różnych stowarzyszeń katolickich gromadzących świeckich, których zadaniem było docierać tam, gdzie Kościół nie mógł już przez swoich oficjalnych przedstawicieli dotrzeć. Można więc powiedzieć, że pierwszy raz, po wielu wiekach dowartościowano świeckość ze względu na ich funkcję apostolską. Pośród tych, którzy zaczęli podejmować tak formację, jak i posługę apostolską na różnych polach zaangażowania w świecie, zrodziło się pragnienie całkowitego oddania się Bogu. Odkrywali oni, że ta posługa apostolska, którą podejmują, problemy i wymagania świata, których doświadczają jest miejscem w którym chcą oddać się Bogu i Jemu służyć. W ten sposób rodziło się w sercach wielu powołanie, które dzisiaj określamy jako konsekrację świecką. W pierwszej połowie XX wieku powstało wiele takich wspólnot, tak iż z inicjatywy o.A.Gemellego za przyzwoleniem Papieża Piusa XI w 1938 w San Gallo w Szwajcarii spotkali się reprezentanci 25 wspólnot świeckich konsekrowanych. W wyniku tego spotkania skierowano do Ojca św petycję o prawne zatwierdzenie konsekracji świeckich. Dokonało się to 2.02.1947 r przez wydaną przez Papieża Piusa XII Konstytucję Apostolską Provida Mater Ecclesia. Rok później wydano jeszcze dwa komplementarne dokumenty: Motu Proprio Primo Feliciter Papieża Piusa XII oraz Instrukcję Kongregacji ds. Zakonów Cum Sanctissimum (później Kongregacja ds. Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego wydała jeszcze 6 dokumentów na temat instytutów świeckich, ostatni z nich jest z 1983 r]. Od 1974 r istnieje Światowa Konferencja Instytutów Świeckich [CMIS],której zadaniem jest współpraca pomiędzy instytutami świeckimi na świecie i pogłębianie samoświadomość konsekracji świeckiej. W latach późniejszych powstawały Konferencje Krajowe.

Równocześnie z powołaniem świeckich do instytutów świeckich istniało pragnienie oddania się Bogu bez przynależności do jakiejkolwiek duchowości oraz struktur wspólnotowych, na wzór tego, co było znane w Kościele pierwotnych – dziewic konsekrowanych. Sobór Watykański w Konstytucji o Liturgii [80] zalecił m.in. krytyczne rozpatrzenie obrzędu konsekracji dziewic zawartego w Pontyfikale rzymskim. Został on opracowany przez Kongregację Kultu Bożego i zatwierdzony przez Papieża Pawła VI 31.05.1970 r. z zaleceniem, aby mniszki, które mają do niego prawo mogły go wprowadzić w życie od 6.01.71, po odpowiedniej adaptacji, a przekłady na języki krajowe zostały przesłane do zatwierdzenia. W latach późniejszych konsekracja dziewic stała się też możliwa dla świeckich kobiet: dziewica konsekrowana w świecie żyje w ten sposób przywilejem konsekracji liturgicznej, publicznej i uroczystej, że czyni ją znakiem miłości Kościoła do Chrystusa jego Oblubieńca.

Nowy Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 r. mówi już i o Dziewicach (kan. 604), [pustelnikach – kan. 603], mówi też o Instytutach świeckich (kan. 710-730).

Instytuty świeckie

Kodeks Prawa Kanonicznego (710) mówi: „instytut świecki jest instytutem życia konsekrowanego, w którym wierni żyjący w świecie dążą do doskonałej miłości i starają się przyczynić do uświęcenia świata, zwłaszcza od wewnątrz”. Istnieją instytuty świeckie żeńskie, męskie i kapłańskie. W Polsce istnieje ponad 30 instytutów świeckich, w których żyje ponad 1100 członków.

Teologia konsekracji świeckiej

Specyfiką instytutów świeckich jest jedność świeckości i konsekracji, do tej pory traktowana przeciwstawnie. Członkowie instytutów świeckich są w pełni świeckimi i w pełni osobami konsekrowanymi. Składają oni profesję rad ewangelicznych i żyją według nich pozostając w świecie. Ich oddanie się Bogu poprzez rady ewangeliczne nie jest widoczne w formie zewnętrznej (habit, życie wspólne, klauzura…), dokonuje się ono wewnątrz człowieka. „Rady ewangeliczne realizowane w warunkach wspólnych wszystkim ludziom nie tylko wiążą w sposób szczególny świeckiego konsekrowanego z Bogiem, ale pełnią również funkcję wzoru dla innych świeckich. Podkreślił to bardzo mocno Paweł VI w przemówieniu do przełożonych generalnych instytutów świeckich: «Ubóstwo wasze dowodzi światu, że można żyć wśród dóbr doczesnych i można korzystać ze zdobyczy cywilizacji i postępu, nie oddając się im w niewolę. Czystość wasza dowodzi światu, że można kochać bezinteresownie i ofiarnie, czerpiąc z Bożego Serca, że można radośnie oddać się wszystkim, bez wiązania się z kimkolwiek […]. Posłuszeństwo wasze dowodzi światu, że można być szczęśliwym, nie zatrzymując dla siebie prawa osobistego wyboru, lecz pozostając do całkowitej Bożej dyspozycji, zgodnie z tym, czego wymaga codzienne życie, znaki czasu, potrzeby zbawienia współczesnego człowieka»”[5]. Akt konsekracji nie wyłącza członków instytutów świeckich ze świata, wręcz przeciwnie – powoduje głębszy udział w świeckości właściwej całemu Kościołowi. Misja świeckich staje się przez konsekrację niezawodna, ponieważ radykalizm ewangeliczny nie pozwala stracić z oczu chrześcijańskiego sensu zaangażowania w sprawy doczesne, staje się też bardziej płodna, ponieważ jest zakorzeniona w pogłębionym zjednoczeniu z Bogiem[6]. Świat dla członków instytutów świeckich jest ich właściwym i własnym miejscem dla pójścia za Chrystusem oraz miejscem realizacji swojego powołania i uświęcenia. Świeckość jawi się więc jako zadanie i powołanie.

Praktyka życia członków instytutów świeckich

Poza wymiarem teologicznym obecność w świecie świeckich konsekrowanych ma wymiar egzystencjalno-społeczny. Członkowie instytutów świeckich żyją i pracują w świecie ze wszystkimi wypływającymi z tego konsekwencjami (praca, bezrobocie, samotność, choroba, brak zabezpieczenia na starość…). Mieszkają oni bądź samotnie, bądź w rodzinach naturalnych, bądź we wspólnotach braterskich/siostrzanych, nie tworząc jednak ukonstytuowanych ram życia wspólnotowego (poza tymi, które wynikają z organizacji życia i elementów wspólnoty eklezjalnej dostępnej wszystkim świeckim). Razem z innymi świeckimi żyją i angażują się w społeczność lokalną i sąsiedzką. Podejmowana praca zawodowa jest nie tylko źródłem dochodów i utrzymania, lecz jest wartością samą w sobie i miejscem dawania świadectwa.

Apostolstwo

Całe życie członków instytutów świeckich winno być apostolskie. Apostolstwo świeckich konsekrowanych wynika ze świeckości, gdyż wybierając świat jako miejsce swojej konsekracji są właśnie do tego świata posłani, aby „szukać Królestwa Bożego, zajmując się sprawami świeckimi i kierując nimi po myśli Bożej” (KK, 31). Całe ich życie ma być świadectwem jak we współczesnym świecie wprowadzać Ewangelię w życie społeczne i osobiste. Dokumenty kościoła, a szczególnie adhortacja Jana Pawła II Christifideles laici wskazuje miejsca zaangażowania się świeckich: życie społeczne, gospodarcze i polityczne, media, kultura, wychowanie, służba zdrowia i in. Papież Paweł VI określił instytuty świeckie jako „laboratorium eksperymentalne, w którym Kościół sprawdza konkretne sposoby układania swoich stosunków ze światem”[7]. Dzieje się to m.in. wtedy, gdy instytut staje się miejscem konfrontacji i weryfikacji przeżywanej świeckości i konsekracji. Instytut sprawdza niejako na sobie – na swoich członkach to wszystko, co stanowi model duchowości świeckich. Członkowie instytutów świeckich na samych sobie doświadczają trudności duchowych przeżywanych przez współczesnego człowieka. Przemieniając to w swoim życiu, z jednej strony mogą stawać się świadkami nadziei we własnych środowiskach, a z drugiej strony mogą ten niepokój świata przedstawiać hierarchii Kościoła, i in. Trudno bardziej szczegółowo określić wymiar apostolski członków instytutów świeckich, gdyż zależy on od charyzmatów poszczególnych członków i duchowości danego instytutu. Istotą apostolstwa świeckich konsekrowanych jest – powtarzam – jej charakter świecki i zadanie przemieniania świata od środka.

Życie braterskie

Powołanie do instytutu świeckiego nie jest wezwaniem do życia w samotności, lecz do życia braterskiego przeżywanego we wspólnocie osób żyjących tym samym charyzmatem, tym samym posłannictwem w Kościele. Życie braterskie/siostrzane buduje się poprzez wspólną modlitwę, spotkania, dzielenie się doświadczeniami, dialog, formację (m.in. okresowe dni skupienia, rekolekcje, spotkania formacyjne, rozmowy z odpowiedzialną…) (por KPK 716 i 717 § 3). Członkowie instytutów świeckich zasadniczo nie prowadząc życia wspólnego tworzą wspólnotę żyjącą – można tak powiedzieć –w diasporze. „Taki rodzaj «zachowania między sobą wspólnoty» jakby wyostrza widzenie dwóch wymiarów życia wspólnotowego:

– wymiaru duchowego, więzi braterskiej, która najbardziej wyraża się w miłości braterskiej, w zjednoczeniu duchowym i poczuciu wspólnoty u członków instytutu;

– wymiaru braterskiego współżycia, które znajduje swój wyraz w różnych formach życia wspólnotowego, w budowaniu wspólnoty między członkami[8]”. Każdy z instytutów świeckich ma swoje własne formy i środki mające za zadanie pogłębiać tę duchową i braterską więź pomiędzy członkami.

Formacja

Formacja w instytucie świeckim ma przygotować jej członka do zdolności życia w pełni oddanego Chrystusowi pośrodku świata. Ma przygotować do budowania relacji i więzi duchowych z członkami instytutu będącymi w rozproszeniu. Dlatego też odbywa się on w naturalnych środowiskach życia poszczególnych członków. Dokument Kongregacji IŻKiSŻA o formacji w instytutach świeckich [1980 r] wymienia specyficzne problemy formacyjne w instytutach świeckich, które dotyczą samej natury powołania do życia konsekrowanego w świecie, co wymaga syntezy pozwalającej realizować zadania typowo świeckie w połączeniu z ewangelicznymi wymogami pełnej konsekracji Bogu Dotyczą też kontekstu społeczno-gospodarczego, a czasem i politycznego osób podejmujących formację w instytucie świeckim. Wiąże się to z tym, że nie ma specjalnie zagwarantowanego czasu na formację, modlitwę czy dni skupienia albo rekolekcje. Czas formacji służy temu, aby nauczyć się w wirze dnia, planach tygodnia czy miesiąca znajdować czas na modlitwę, formację duchową, intelektualną, czy zawodową oraz spotkania formacyjne, które to są wspólnym szukaniem czasu dla wszystkich członkiń grupy czy też kandydatki i formatorki. W związku z tym, że formacja odbywa się w warunkach codziennego życia kandydatki, niejako „poza kontrolą”, oraz że życie w instytucie świeckim wymaga szczególnej dojrzałości ludzkiej i duchowej, KPK przygotowanie do pierwszych ślubów wyznacza na minimum 2 lata (kan. 722, & 3), a kolejne przygotowanie do ślubów wieczystych na minimum 5 lat (kan. 723 § 2). Praktyka poszczególnych instytutów świeckich wskazuje na wydłużanie czasu zarówno formacji wstępnej, jak i przygotowującej do zobowiązań wieczystych.

Dziewice konsekrowane

KPK w kanonie 604 mówi w § 1: „Do wspomnianych form życia konsekrowanego dochodzi stan dziewic, które – wyrażając święty zamiar gruntowniejszego naśladowania Chrystusa – są Bogu poświęcone przez biskupa diecezjalnego według zatwierdzonego obrzędu liturgicznego, zostają zaślubione mistycznie Chrystusowi, Synowi Bożemu, i przeznaczone na służbę Kościołowi”.

Specyfiką powołania dziewic konsekrowanych pozostających w świecie[9] jest ich – jak mówi KPK – mistyczne zaślubienie Chrystusowi i przeznaczenie na służbę Kościołowi lokalnemu. „Przywrócenie konsekracji dziewic staje się jakby dowartościowaniem lokalnego Kościoła, zwracając mu wszystkie elementy charyzmatycznej struktury; obok żyjących tajemnicą sakramentu małżeństwa, są w nim także i ci, którzy przeżywają kościelnie potwierdzone dziewictwo i wdowieństwo do tej pory obecne wewnątrz lokalnych Kościołów tylko wśród wyświęconych do kapłaństwa służebnego)[10]. Dziewice konsekrowane są w widzialny sposób (dlatego konsekracji winien dokonywać biskup diecezjalny w katedrze) wobec Kościoła lokalnego. Są one „kobietami kościelnymi” i ich konsekracja nie jest jedynie sprawą ich osobistej świętości, ale elementem życia Kościoła, gdyż są one przeznaczone do służby Kościołowi. Jan Paweł II mówi: „Zgodnie z nauczaniem Ojców, otrzymując od Pana „konsekrację dziewictwa”, dziewica staje się widzialnym znakiem dziewiczości Kościoła, narzędziem jego owocności i świadkiem jego wierności Chrystusowi. Dziewice są także przypomnieniem o ukierunkowaniu Kościoła ku dobrom przyszłym i napomnieniem, by ożywiać to eschatologiczne napięcie”[11].

Praktyka życia i apostolstwo dziewic konsekrowanych

Dziewice konsekrowane żyją w świecie i prowadzą indywidualny tryb życia. Podejmują pracę zawodową w strukturach świata, czy w strukturach kościelnych. Nie przynależą do żadnej wspólnoty zakonnej czy instytutu świeckiego. Nie posiadają więc ani reguły, według której mają żyć ani wspólnej duchowości. Chociaż dziewice nie prowadzą życia wspólnotowego (KPK 604 § 2 mówi wprawdzie, że mogą się zrzeszać, ale nie jest to elementem ani konstytutywnym, ani zobowiązującym), to nie oznacza jednak, że żyją bez wspólnoty. Jest nią dla dziewic Kościół lokalny. W praktyce bywa to różnie, szczególnym miejscem zaangażowania i posługi może być parafia, konkretna wspólnota czy też inne dzieło apostolskie, także o wymiarze ogólnodiecezjalnym. Natomiast związek dziewicy ze swoim Kościołem lokalnym dokonuje się przez ścisły związek z jego biskupem ordynariuszem, na ręce którego składają ślub dozgonnej czystości. Do ich zadań własnych należy: oddawać się pokucie, dziełom miłosierdzia, apostolstwie i gorliwej modlitwie. Winny też – w jedności z Kościołem –odmawiać Liturgię Godzin, przynajmniej jutrznię i nieszpory (OCV 2).

Konsekracja dziewic z prawnego punktu widzenia

* Dziewice pragną „gruntownie naśladować Chrystusa” i przez akt konsekracji zostają „mistycznie zaślubione Chrystusowi, Synowi Bożemu”. Jest to trwała forma życia, zatem forma konsekracji jest nieodwołalna, czyli obowiązująca na całe życie (z obrzędu, jedno z pytań: „czy chcesz aż do końca życia wytrwać w dziewictwie poświęconym Bogu i w służbie Bogu oraz Kościołowi?”). Obrzęd konsekracji mówi wprawdzie o zachowaniu czystości, niemniej jednak z treści wynika bądź to dystans wobec dóbr materialnych (ubóstwo), bądź dostosowanie się do sposobu myślenia i do dyrektyw Kościoła, jego pasterzy (posłuszeństwo). Ubóstwo i posłuszeństwo dziewicy konsekrowanej są następstwem jej stanu jako oblubienicy Chrystusa, idącej za Chrystusem ubogim i posłusznym. Żadne przepisy jednak tego nie regulują.

* Dziewice konsekrowane są przez biskupa diecezjalnego „według przyjętego obrzędu” i przeznaczone są na służbę Kościołowi. Gwarantem autentyczności kościelnej tego powołania jest Biskup diecezjalny. Do Biskupa diecezjalnego należy więc:

* Rozpoznać autentyczność wezwania do tego powołania;

* Zdecydować o dopuszczeniu do Obrzędu przestrzegając, aby były to osoby, które:

ˇ nigdy nie zawierały małżeństwa ani nie żyły publicznie, czyli jawnie, w stanie przeciwnym czystości,

ˇ według ogólnej opinii przez swój wiek, roztropność i obyczaje dają rękojmię, że wytrwają w życiu czystym oraz poświęconym służbie Kościołowi i bliźnim,

* zatroszczyć się o odpowiednią formację zarówno przygotowującą do konsekracji. Natomiast po dokonanej konsekracji – o formację permanentną.

* biskup diecezjalny przed obrzędem winien przeprowadzić z nią/nimi rozmowę.

* Sam obrzęd konsekracji winien odbyć się w oktawie Wielkanocy lub w uroczystości, zwłaszcza związane z tajemnicą Wcielenia, w niedziele, w święta Najświętszej Maryi Panny lub świętych dziewic”[12]. Dokonuje go, biskup diecezjalny, który z ważnych powodów może delegować innego biskupa. Obrzęd winien być w katedrze, chyba „że okoliczności i miejscowe zwyczaje przemawiają przeciw temu”. Warto wcześniej lub wierny przygotować do tego wydarzenia. Dziewice, podczas obrzędu, na znak swej konsekracji otrzymują obrączkę, w niektórych sytuacjach, w zależności od diecezji również welon lub/i Liturgię godzin.

Formacja

Za formację przygotowującą do konsekracji, jak i za formację permanentną dziewic konsekrowanych odpowiada biskup diecezjalny. Do niego należy – jak już było powiedziane – rozpoznanie autentyczności powołania i zapewnienie odpowiedniej formacji. Nie istnieją ogólne wytyczne co do sposobu, czasu i metod takiej formacji. Jest ona regulowana statutami, czy też odrębnymi zaleceniami w poszczególnych diecezjach. Niektóre kraje (np. Argentyna) mają przepisy wspólne obowiązujące w całym kraju. Jeśli chodzi o Polskę to są one przygotowywane przez Komisję ds. życia konsekrowanego. Sugerowałabym tutaj odniesienie się do przygotowanej już formacji w instytutach świeckich, gdzie członkowie również żyją pośrodku świata. Przez analogię:

– czas przygotowania do konsekracji, która jest stałym zobowiązaniem oddania się oblubieńczego Chrystusowi wobec Kościoła lokalnego, powinien być wystarczająco długi (przypominam, że minimum, które zakłada KPK w dopuszczeniu do ślubów wieczystych w instytucie świeckim to 7 lat).

– zanim podejmie się właściwą formację przygotowującą do konsekracji do biskupa diecezjalnego (lub osoby przez niego delegowanej) należy rozeznanie powołania. Jest to czas, w którym ważne byłoby przybliżyć kandydatce zarówno tę formę powołania w Kościele, jak i inne oraz razem z nią rozeznać to miejsce, do którego Pan Bóg ją powołuje.

– formacja powinna zawierać elementy dotyczące konsekracji tak w wymiarze duchowym, eklezjalnym, ale również winna dotykać ludzkiej seksualności i relacji. Powinny się w niej znaleźć elementy dotyczące dojrzałego samotnego życia w świecie, świadectwa w pracy, w środowisku życia i in. Jeśli dziewica konsekrowana jest przeznaczona do służby Kościołowi ważna w formacji jest także płaszczyzna eklezjalna, zarówno w wymiarze powszechnym, jak to dotyczącym danego Kościoła lokalnego – jego misji, potrzeb. Zadaniem własnym dziewic konsekrowanych jest oddawać się pokucie, dziełom miłosierdzia, apostolstwie i gorliwej modlitwie, w tym mają odmawiać Liturgię Godzin (OCV 2). Wyżej wymienione praktyki i zadania winny być również przedmiotem formacji.

– dobrze by było, aby dziewice konsekrowane będąc powołane dla służby Kościoła lokalnego we wspólnocie tegoż Kościoła znalazły grupę, która będzie dla nich grupą formacyjną – czy to grupa apostolska w parafii, czy grupa ruchu eklezjalnego, czy inna grupa modlitewna…

– formacją dziewic konsekrowanych, zarówno na etapie przygotowania do konsekracji, jak i potem – formacji permanentnej niekoniecznie musi zajmować się kapłan. Może to być inna kobieta – czy to starsza już powołaniem dziewica konsekrowana, czy też inna żyjąca w świecie, która ma doświadczenie prowadzenia duchowego osób i jest zdolna do prowadzenia w tym specyficznym powołaniu, a która jest znana biskupowi.

Stan wdów i wdowców konsekrowanych

Papież Jan Paweł II w adhortacji apostolskiej Vita consecrata pisze: „Ostatnio odrodziła się też praktyka konsekracji wdów (KKKW, 570[13]), znana od czasów apostolskich (por. 1 Tm 5,5. 9-10; 1 Kor 7,8) oraz konsekracja wdowców. Osoby te, składając wieczysty ślub czystości, przeżywanej jako znak Królestwa Bożego, konsekrują swój stan życia, aby poświęcić się modlitwie i służbie Kościołowi”. (VC, 7)

Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 r. wymieniając różne formy życia konsekrowanego przypominając starożytne formy życia konsekrowanego, jakimi są dziewice konsekrowane i pustelnicy, nie wspomina o formie najstarszej – czyli o konsekracji wdów. Dopiero KKKW z 1990 r. wskazuje na taką możliwość. Synod biskupów, który w 1994 r. podjął refleksję na temat życia konsekrowanego zajął się również możliwością konsekracji wdów i wdowców. Papież Jan Paweł II w posynodalnej adhortacji Vita Consecrata stwierdza fakt, że „ostatnio odrodziła się praktyka konsekracji wdów, oraz konsekracji wdowców”. W ten sposób dopuszcza nie tylko znaną w starożytności konsekrację wdów, ale również możliwość konsekracji wdowców.

Wdowy i wdowcy konsekrowani składają ślub czystości przeżywany jako znak Królestwa Bożego, aby poświęcić się modlitwie i Kościołowi. Podejmują oni w ten sposób życie konsekrowane pozostając w normalnych warunkach świata – w swojej rodzinie, pracy, relacjach sąsiedzkich, i in. Wdowieństwo konsekrowane świadomie i dobrowolnie wybiera nowy stan życia polegający na związaniu się z Bogiem w sposób niepodzielny dla Królestwa niebieskiego, aby służyć Mu w większej wolności serca, ciała i ducha (KKK, 922). Konsekracja nie zmienia ich sytuacji zewnętrznej, nadaje jednak życiu nową jakość wewnętrzną – codzienne życie pośród rodziny, znajomych, w posłudze apostolskiej podejmują w pełni w zjednoczeniu z Chrystusem, starając się je przepoić wartościami ewangelicznymi.

Praktyka życia wdów i wdowców konsekrowanych

Dokumenty Kościoła jeszcze mniej mówią aktualnie na temat tego stanu życia niż na temat praktyki życia dziewic konsekrowanych, zostawiając aktualnie to biskupom diecezjalnym, którzy są odpowiedzialni za dopuszczania do konsekracji wdów i wdowców w swoich diecezjach. Nie istnieje również jeden obrzęd konsekracji o charakterze powszechnym. W tych diecezjach, w których odbywała się już konsekracja wdów korzystano najczęściej ze zmodyfikowanego obrzędu dziewic konsekrowanych. Praktyka życia tych, którzy podjęli już tę formę życia jest bardzo zróżnicowana. Prawdopodobnie pierwsza ze wspólnot gromadzących wdowy konsekrowane La Fraternité Notre-Dame de la Résurrection, która jest stowarzyszeniem prywatnym wiernych, związana duchowością z ruchem Equipes Notre Dame skupia ponad 280 wdów konsekrowanych z 7 krajów ma zarówno zatwierdzony obrzęd konsekracji wdów przez Kongregację ds. Kultu Bożego, jak i 7-letni cykl formacji przygotowujący do konsekracji. W Polsce najżywsza i najliczniejsza jest wspólnota wdów konsekrowanych w diecezji szczecińsko-kamieńskiej, tam też mieszka pierwsza konsekrowana w Polsce wdowa – p. Lidia Cholewa, związana z ruchem Odnowy charyzmatycznej.

Najczęściej wdowy i wdowcy konsekrowani ślubując czystość przez co oddają się Chrystusowi „na własność” służą przede wszystkim modlitwą, bardziej świadomą i zaangażowaną służbą wobec najbliższych oraz podejmując dzieła miłosierdzia, czy inną posługę apostolską w parafii. Jeśli chcielibyśmy wrócić do zadań wdów które miały one w Kościele pierwotnym – to „zagospodarowania” wymagałaby posługa miłosierdzia – wobec starszych i chorych w parafii, biednych i ubogich. W środowisku coraz bardziej starzejącym się przy rozluźniającej się więzi rodzinnej mogą służyć zarówno samotnym starszym ludziom, ale również dzieciom w świetlicach przyparafialnych, czy w innych grupach, gdy zapracowani rodzice często nie mają dla swoich dzieci czasu.

Konieczne jest więc zarówno pogłębienie teologiczne stanu wdowieństwa konsekrowanego i jego miejsca w Kościele lokalnym, jak i zapewnienia tym osobom właściwej formacji. Wydaje się słusznym, bazując na ww. przykładach, oczekiwać od ruchów rodzinnych troski formacyjnej o tych, którzy po latach małżeństwa zostają samotni. Czy nie jest to znak czasu i zadanie do podjęcia właśnie przez nich, nie tylko skierowane do tych, którzy w stanie wdowieństwa pragną wejść na drogę konsekracji, ale dla wszystkich wdów i wdowców.

Podsumowanie

Temat roku duszpasterskiego „Przypatrzcie się powołaniu waszemu” jest szansą na ukazanie Kościoła bogatego w różne charyzmaty. Wydaje się jednak, że można wymienić kilka najważniejszych jego elementów:

– ukazanie człowiekowi (szczególnie młodemu na etapie katechezy szkolnej, katechezy przygotowującej do bierzmowania, czy innych spotkań formacyjnych w parafii lub ruchach) faktu, że każdy człowiek jest powołany. Jak do tej pory, często rozumienie powołania odnosi się jedynie do powołania kapłańskiego, zakonnego i misyjnego (patrz m.in. modlitwy wiernych, czy modlitwy w każdy pierwszy czwartek miesiąca). Może z tego wynikać, że nikt poza wymienionymi nie ma powołania. Aby zmienić opcję myślenia nie wystarczy jedynie wysiłek katechetyczny, ale zmiana myślenia także duszpasterzy.

– Troska o zdrowe rodziny o powołania do zakonów żeńskich, które drastycznie spadają, i In. Wymaga tego, do czego inspirował Kongres poświęcony powołaniom do kapłaństwa i życia konsekrowanego w Europie, który odbył się w Rzymie w 1997 r., a mianowicie – aby całe duszpasterstwo było duszpasterstwem powołaniowym.

– Jeśli już mówimy o powołaniach do życia konsekrowanego – wydaje się właściwym przybliżyć istotę powołania zakonnego: kontemplacyjnego i apostolskiego, powołania do życia w świecie: w instytucie świeckim, w dziewictwie konsekrowanym oddanym na służbę Kościołowi, czy we wdowieństwie lub stanie pustelniczym. Jeśli duszpasterze mają służyć wiernym jako ci, którzy ich prowadzą do Chrystusa i pomagają rozeznawać ich powołanie to muszą wiedzieć jakie możliwości oddania swojego życia Chrystusowi Kościół ofiaruje. Wymaga to formacji zarówno seminaryjnej, jak i pogłębienia tego tematu w formacji permanentnej kapłanów.

– Moim zadaniem było krótkie opisanie form życia konsekrowanego w świecie. Przybliżyłam 3 formy: instytuty świeckie, dziewice konsekrowane i wdowy i wdowców konsekrowanych. Instytuty świeckie – jako grupy zorganizowane najczęściej same odpowiadają za formację swoich członków, czynią więc to i kobiety i mężczyźni świeccy. Wydaje się, że również formacja dziewic konsekrowanych jak i wdów i wdowców konsekrowanych mogłaby być podejmowana przez ludzi świeckich, gdyż miejscem przeżywania konsekracji ww. jest świat.

– Najstarszą formą życia konsekrowanego jest stan wdów, a następnie stan dziewic, najmłodszą uznaną przez Kościół, jest forma instytutów świeckich. Jednakże powrót do życia konsekrowanego w świecie rozpoczął się od zatwierdzenia instytutów świeckich, potem kolejno dziewic konsekrowanych i pustelników a na końcu wdów. Instytuty świeckie – można powiedzieć – mają już fundamenty teologiczne i określone prawem wymagania. Aktualnie zarówno Konferencje Krajowe Instytutów świeckich, jak i Konferencja Światowa instytutów świeckich stara się o permanentne pogłębianie tego powołania w Kościele. Ważne jest jedynie dostrzeżenie przez biskupów i kapłanów bogactwa, które członkowie instytutów świeckich wnoszą w ten świat. Jeśli chodzi o stan dziewic i wdów konsekrowanych to istnieje teologia starożytna, szczególnie piękna jeśli chodzi o dziewice konsekrowane. Wymagane jest jednak pogłębienie i wypracowanie teologii tych dwóch charyzmatów w Kościele XXI w oraz ich miejsca w Kościele lokalnym, gdyż do Kościoła lokalnego są przeznaczeni.

- Jeśli życie konsekrowane jest darem dla Kościoła, istotną wydaje się współpraca na płaszczyźnie diecezji wszystkich form życia konsekrowanego razem z odpowiedzialnymi za diecezje i program duszpasterski w diecezji.


[1] Ignatowicz J: Najstarsze formy życia konsekrowanego i ich rola w Kościele dzisiaj. [w:] Vita Consecrata. Życie ofiarowane Bogu i ludziom. Kielce, Jedność, 2002, s. 11-60., s. 34.

[2] Ignatowicz J, dz .cyt. s. 39

[3] Alessi G: Il Rito di benedizione della vedova e il suo minister nella Chiesa dei primi secoli, msp. S. 1.

[4] Alessi G, dz. cyt. s. 1.

[5] Słomińska J: Świeckość członków instytutów świeckich [w:] Z Chrystusem w świecie. Instytuty świeckie w 50-lecie Provida Mater Ecclesia. Lublin, 1997, s. 190-204, s. 202.

[6] Por. Lazatti G: Consecrazione, secolarita e missione, “Dialogo” 1 (1973), nr 4-5, s. 7-10.

[7] Papież Paweł VI, do II Zgromadzenia Odpowiedzialnych generalnych Instytutów świeckich (25.08.1976), w: Z Chrystusem w świecie, dz. cyt. s. 102.

[8] M. Motylinska, Wspólnota w instytucie świeckim, s. 244, w: Z Chrystusem w świecie, dz. cyt. s. 243-249.

[9] Obrzęd konsekracji dziewic dotyczy też mniszek.

[10] J.Ihnatowicz, dz. cyt. s. 51.

[11] Jan Paweł II, przemówienie do dziewic konsekrowanych zgromadzonych na światowym zjeździe w Rzymie w dniu 2.06.1995. w: http://www.geocities.com/ordovirginumpl/

[12] Obrzęd konsekracji dziewic, Konsekracja dziewic, nr 1.

[13] Prawo partykularne może przewidzieć inne kategorie ascetów, którzy prowadzą życie na sposób eremitów, związanych lub nie z instytutem życia konsekrowanego; można ustanowić także dziewice i wdowy konsekrowane, odosobnione od świata, składające publicznie ślub czystości.

Ewa Kusz
Dod. Ewa Kusz dnia 28-01-2007 o godz. 11:23

Zobacz także:

Paweł - sługa Jezusa Chrystusa (29-06-2008)

50-lecie Instytutu Niepokalanej Matki Kościoła (2-06-2008)

Przed 50 laty ks. Blachnicki założył instytut świecki (21-05-2008)

Szczęśliwa "Blachniczanka" (21-05-2008)

Być w sposób prosty i zwyczajny (19-05-2008)